გამოკითხვები
რა ტიპის სტატიებს ისურვებდით ?

ვარდგეს პეტროსიანი - რატომ კვდებიან ჩქარა ყვავილები (Վարդգես Պետրոսյան՝ - Ինչու են շուտ մեռնում ծաղիկները)

                                           
                       სომხურიდან თარგმნა - გელა გელაშვილმა

                ვარდგეს პეტროსიანი (1932-1994) - ცნობილი სომეხი პროზაიკოსი, დრამატურგი, პუბლიცისტი, რამდენიმე გაზეთის რედაქტორი, სომხეთის მწერალთა კავშირის თავმჯდომარე (1988-1994). 1994 წლის 15 აპრილს, ქ.ერევაში, საკუთარი სახლის სადარბაზოსთან გაურკვეველ ვითარებაში ცეცხლსასროლი იარაღით მოკლეს.  

მე ეს მოთხრობა ერთი გოგოსთვის დავწერე, რომელმაც არც კი იცოდა, რომ მე ის მიყვარს. ასი წელი ვწერდი, ან იქნებ მეტიც. დავწერე მიწის ქვეშ. ნუ გიკვირთ, ადამიანებო, მე ახლა გიამბობთ, თუ როგორ გარდავიცვალე ზაფხულის ერთ პაპანაქება დღეს, როცა ჩვენი ქუჩის ხეებს შრიალი გაჰქონდათ...
... მე მახსოვს ჩემი სიცოცხლის ბოლო დღეები, რომლებიც არცერთ განვლილ დღეს არ ჰგავდა. ქვეყნისთვის, მე ძალიან ბედნიერი ვიყავი, მყავდა ძმები, და, ოჯახი, ბავშვი, რომელიც მოწკრიალე ზანზალაკი და მოჩუხჩუხე ნაკადული იყო. სხვა კიდევ რა იყო საჭირო ბედნიერებისთვის? მაგრამ ალბათ საჭირო იყო, იმიტომ, რომ მე ბედნიერი არ ვიყავი და უცებ, ჩემი ცხოვრება მისით გაივსო. ხომ მომხდარა, რომ ზაფხულის სიცხეში, როდესაც მზისგან და ფიქრებისგან გაბრუებული მდგარხართ, რომელიღაც ხუმარას თქვენთვის კეფაზე ცივი წყალი გადაუსხავს. მომენტალურად  წამომხტარხართ, ალბათ გაგიკიცხავთ კიდეც ამის გამკეთებელი, მაგრამ მერე უცებ გიგრძვნიათ, რომ სწორედ მაგისთვის იდექით მზეში, იქნებ მთელი ცხოვრებაც მაგისთვის მდგარხართ. ის, სწორედ ასე გაივსო ჩემს ცხოვრებაში - გადარეული და საოცარი, არაფრის მთხოვნელი და გაუფრთხილებელი. მე, ახლა არ მახსოვს, მართლა ლამაზი იყო თუ არა? მის თვალებში იყო რაღაც საკითხავი სევდა, ცოტაოდენი ცა და ცოტაოდენი შრიალი. მეჩვენებოდა, რომ ეს თვალები გამუდმებით ცხოვრებას უმზერდა და ეკითხებოდა: - რატომ?... ის დაუკითხავად მოვიდა, ჩემს დღეებს შემოეხვია, როგორც ყურძნის ვაზი ხის ბოძებს და ჩემთვის, თავისი ახალგაზრდობის მტევნები ჩამოკიდა - ყველა, რაც კი გააჩნდა. და არაფერი ითხოვა. არაფერი! მე კი, ვერც ბოლოს შევძელი ისე მოქცევა, რომ მას დაეჯერებია, რომ მეც მიყვარს ის. იმ დროს, ალბათ თავადაც არ მჯეროდა, რადგან ყოველ წუთს მახსოვდა: - უფლება არ მაქვს, რომ ის მიყვარდეს. და იქნებ ამიტომაც, როცა ის მთელ თავის ცხოვრებას ფეხქვეშ მიგებდა, მე ჩემს საათს დავყურებდი, როცა მას თავისი ახალგაზრდობის მთელი სიშიშვლე ჩემთვის მოჰქონდა, მე ფარდებს ვწევდი და სინათლეს ვაქრობდი. არასდროს, მასთან ერთად ქუჩაში არ გავსულვარ და ქვეყანას არ გაუგია, რომ მე, ბოლოს და ბოლოს, ბედნიერი ვარ. ჩვენი სიყვარული იმ კოცონს ჰგავდა, რომლის დაფარვაც ხელის გულებით გვინდოდა, თუმცა კი ცეცხლი მხურვალე და დაუძლეველი იყო.
რატომღაც, ძალიან მიგრძელდება დასაწყისი.
გარდაცვალებამდე ავად ვიყავი. მთელი დღე ჩემს გვერდით იყვნენ დედა, ძმები, მეუღლე - მწუხარე და ფერმიხდილი, თუმცა ბოლო დროს ჩვენ უკვე ერთმანეთის აღარ გვესმოდა,ერთმანეთს ვეღარ ვცნობდით. არ იყო ის, მხოლოდ, ვისაც ყველაზე მეტად ველოდებოდი, ვინც ყველაზე მეტადმიყვარდა. მას არ შეეძლო ჩვენს სახლში მოსვლა. ჩემმა ძმებმა იცოდნენ, რომ მოვკვდებოდი, ექიმს ეთქვა. მათ სჯეროდათ და ალბათ ელოდებოდნენ კიდეც, შეგუებულნი და დაღონებულნი. მხოლოდ დედას არ სჯეროდა, მაგრამ იმიტომ კი არა, რომ ექიმის ნათქვამი არ იცოდა...
უმჯობესია ჩემი ბოლო დღის შესახებ მოგიყვეთ. მე ვიცოდი, რომ სწორედ იმ დღეს მოვკვდებოდი. ამიტომაც, მინდოდა გამეცინა, როცა ექიმი ჩემთვის ნემსის გაკეთებას ცდილობდა, მუცელი გამისინჯა და შემდეგ წამალიც კი გამომიწერა: ,,ერთი კვირის განმავლობაში, დღეში ორჯერ დაალევინეთ". მე მას არ ვადანაშაულებდი, იმ მშვიდ, თბილი ხელებით კაცს. უბრალოდ, მას ჩემი არ ესმოდა და არცერთ ექიმს არ ესმის, რომ ადამიანები მხოლოდ მაშინ კვდებიან, როცა იღლებიან. ერთი შეიძლება თვრამეტი წლის ასაკში დაიღალოს და მეორე კი - სამოცდაათი წლის. მეც დაღლილი ვიყავი, მაგრამ მოწყენილი არ ვყოფილვარ. ჩემს წინ, ჩემივე წიგნების კარადა იყო და არ მაფიქრებდა ის, რომ ჩემი თითები იმ წიგნებს მეტად ვეღარ შეეხებოდნენ. ვიცოდი, რომ სხვისი თითები შეეხებიან და წიგნებისთვის კი ეს სულერთია. წიგნები, რაღაცით, ჭორიკანა ადამიანებს ჰგვანან. ისინი თავიანთ საიდუმლოებებს ყველას უყვებიან და მაშასადამე, ჩემს მერეც, სხვას ეტყვიან. მე მოწყენილი ვუცქერდი მხოლოდ ჩემს ფანჯრებქვეშ მოშრიალე აკაციას და ცას, რომელიც შორს მოსჩანდა. მინდოდა, რომ იქ, მიწის ქვეშ, თან წამეღო ცოტაოდენი ის შრიალი და ერთი ფენა ცა, მაგრამ ვიცოდი, რომ ეს შეუძლებელია.
- მე წავალ, სიგარეტს ავიღებ, - უცებ, ჩემი უფროსი ძმის ხმა გაისმა, რომელიც ვიცოდი, რომ არ ეწევა.
ის, ან ჩვენი ახლობლებისთვის დეპეშის გასაგზავნად მიდიოდა, ან არ უნდოდა ენახა როგორ ვკვდები. მე მას გავუგე და მზერით დავემშვიდობე, რადგანაც ჩვენ ამ ქვყანას მეტად ვეღარ შევხვდებოდით. ის გავიდა. მეუღლეს ვუთხარი, რომ სახლიდან ბავშვები გარეთ გაეყვანა, სუფთა ჰაერი ჩაესუნთქათ. - გავიყვან, - მითხრა და ვნახე, რომ მან ამ ბოლოჯერაც ვერ გამიგო, ვერ მიმიხვდა, რომ ვეღარასდროს გაიგებდა ჩემს ხმას. დედასაც ვუთხარი რაღაც, მაგრამ მან არ დამტოვა. ძალიან შევწუხდი ამის გამო და თვალები აუჩქარებლად დავხუჭე. რამდენი გავიდა, არ მახსოვს, მხოლოდ დედის უეცარი სულისშემძვრელი კივილი გავიგე და მივხვდი, რომ უკვე გარდავიცვალე. დახურული ქუთუთოების ჭრილიდან მე დავინახე, თუ როგორ შემოცვივდნენ შიგნით ყველანი, როგორ გაიყვანეს დედა, რომელმაც პირველმა იგრძნო ჩემი სიკვდილი, თუმცა კი ის ერთადერთი იყო, ვისაც აქამდე ამისი არ სჯეროდა.
შემდეგ ყველაფერი ისე მოხდა, როგორც ხდება ხოლმე.
ორი დღე, განუწყვეტლივ, ჩემს გარშემო ხალხი ტრიალებდა და მე ვნახე ჩემი ბევრი ნაცნობი, რომლებიც წლები არ მენახა. ისინი ტიროდნენ ან მოღუშული, მდუმარედ იდგნენ, შემდეგ მიდიოდნენ. ხდებოდა, რომ მე ამ ხმებისგან ან სიჩუმისგან ვიღლებოდი, მინდოდა მეთხოვა ესაუბრათ ან გაჩუმებულიყვნენ, მაგრამ ჩემში ისეთი სიმშვიდე სუფევდა, რომ თვალს არ ვახელდი. მე გაოცებით დავუწყე ყურება ადამიანებს, რომელთა უმეტესობას მეგონა რომ კარგად ვიცნობდი. მათ არ იცოდნენ, რომ ვუყურებ და ამიტომაც მოჩვენებით აღარ იქცეოდნენ. მახსოვდა რას ვფიქრობდი მათზე სიცოცხლეში და სიმართლე რომ ვთქვა, ზოგჯერ მრცხვენოდა კიდეც წარსულის ფიქრებისა და შეფასებების გამო. მაგრამ ყველაზე მეტად ეს ის არ იყო, რაც მაფიქრებდა. მე ყოველდღე მას ვეძებდი, რომელიც არ მოდიოდა. ვიცოდი, რომ არ შეეძლო მოსვლა და თუნდაც მდუმარედ, სხვების მსგავსად, ჩემს თავთან დადგომა, ვიცოდი, რომ როგორც კი ის შიგნით შემოვიდოდა, ყველანი გაიგებდნენ. ძალიან მენატრებოდა, დიდხანს ვუცდიდი, ისიც კი მომინდა, რომ დედისთვის მეთხოვა მისთვის დაეძახა, მაგრამ ძალიან დაღლილი ვიყავი და ამიტომაც თვალს ვერ ვახელდი. ძალიან დაღლილი ვიყავი და თან მერე, პირველად იყო, რომ მშვიდად შემეძლო მასზე ფიქრი, ვიცოდი რა, რომ ხელს ვეღარავინ შემიშლიდა, ვერც ტელეფონის ზარით, ვერც მზერით, ვერც სიყვარულით და ვერც სიძულვილით. მასზე ვფიქრობდი მაშინაც კი, როდესაც მხარზე გადებული ჩემს ქუჩაზე მიმასვენებდნენ, სადაც გავზრდილვარ, მყვარებია და დავღლილვარ. ქუჩა სავსე იყო მზით, მაგრამ პირველად ვიგრძენი, რომ არ მცხელოდა, მინდოდა, რომ უფრო მეტი მზე ყოფილიყო, უფრო დიდი და უფრო მცხუნვარე. ვუყურებდი ჩემს ქუჩას, ტრამვაის, მანქანებს, ადამიანებს, რომლებიც რაღაც მოწყენილნი იდგნენ, რის გამოც ჩემი გული დაღლილიყო. არ მინდოდა, რომ ადამიანებს ჩემს გამოც მოეწყინათ და ამიტომ, საერთოდ არ მიგრძვნია თავი ცუდად, როცა ხის ქვეშ ხელიხელჩაკიდებული, მომღიმარი და ერთმანეთის თვალებში მოციცინე ბიჭი და გოგო დავინახე. თავიდან მეგონა, რომ მათ ჯერ არ შეუნიშნავთ სამგლოვიარო პროცესია, მაგრამ შემდეგ, როდესაც გოგომ პირდაპირ ჩემსკენ გამოიხედა და ისევ გაიღიმა, ბიჭმაც გამოიხედა კეთილი, მხიარული თვალებით, მეც მომინდა გამეღიმა, ხელი დამექნია, მაგრამ ძალიან დაღლილი ვიყავი და თან მერე, ხელი რომ ამეწია, ყვავილები ძირს გადმოიყრებოდა. მე დიდხანს ვუცქერდი ჩემს ქუჩას, ჰაერს, ვუცქერდი იმ ქვებს, რომლებსაც ფეხით შევხებივარ, მოწყენილი ვიყავი. ვფიქრობდი, რომ ქუჩა მხოლოდ ერთი წუთით დაღონდა, იქამდე ვიდრე ჩვენ ჩავივლით, შემდეგ კი ყველაფერი ისე იქნება, როგორც იყო: მანქანებიც, ადამიანებიც თავიანთი გზით წავლენ, ასე იქნება ხვალ და ყოველთვის. მე ვიცოდი, რომ ქვებსაც, ისევე როგორც ადამიანებს, არ გააჩნიათ მეხსიერება და მეც მალე დამივიწყებენ. ვიცოდი! შემდეგ ჩვენ სასაფლაოზე შევედით და იქ იყო, რომ ის დავინახე. დავინახე და გავუღიმე, ანუ, ეს ღიმილი იქამდეც იყო ჩემს სახეზე, რადგან სიცოცხლის უკანასკნელ წუთს მე მასზე ვფიქრობდი. ორი დღე, ჩემი დახურული ქუთუთოების ჭრილიდან მუდმივად ვხედავდი, რომ ამ ღიმილის არავის ესმოდა, ამის გამო ზოგიერთები უცნაურად გაკვირვებულნი მიყურებდნენ. მაგრამ საფლავთან, მან გამიგო, დავინახე კიდეც, რომ ღიმილითვე მიპასუხა. შემდეგ მას ჩემი ნათესავები და ახლობლები ჩამოეფარნენ, მე ჩვენი ბოლო საღამო გამახსენდა... ჩვენ სიბნელეში მივაბიჯებდით. ჩვენ მხოლოდ სიბნელეში შეგვეძლო გვყვარებოდა ერთმანეთი ღია ცის ქვეშ, ამიტომაც გვძულდა არა მარტო ელექტრო განათებები, არამედ ვარსკვლავებიც, როდესაც ზომაზე მეტად ანათებდნენ. ჩვენ სიბნელეში მივაბიჯებდით და მას უნდოდა, რომ მე მეთქვა, რომ ქვეყანაზე ყველაზე მეტად ის მიყვარს. მე ვდუმდი, ალბათ ვგრძნობდი, რომ უკვე დავიღალე ამ წინადადების უთქმელობით, რომ ყველა ხმამაღლა მოლაპარაკის ხმით მინდოდა მეყვირა. დაღლილი ვიყავი ამ სიბნელით, განათებებით, ყველაფრით და ის კი მელოდებოდა. და მერე უკვე, მიწის ქვეშ, ძალიან ვინანე, რომ არ ვუთხარი ის სიტყვები, რომელიც მას ეკუთვნოდა, მაგრამ უკვე გვიანი იყო.
ვიდრე მე ჩვენს ბოლო საღამოზე ვფიქრობდი, უკვე დაბლა მიშვებდნენ. ნათესავების ფეხების ღრიჭოდან მე ის ბოლოჯერ დავინახე და მისი მზერა გავიგონე: - მოვიდე? - მკითხა მან. - მოვიდე? - მისი ხმა, ერთ დროს, ასე მესმოდა ყურმილში. იმ უკანასკნელ წამს მე ვიგრძენი, რომ საკმარისი იყო თავი დამექნია და ის მოვიდოდა, მაგრამ ის მხოლოდ ოცდაერთი წლის იყო და მე მას ვუპასუხე: - დარჩი. მან ამჯერადაც გაიგონა ჩემი მზერა და როგორც ყოველთვის, მდუმარედ მოისმინა. შემდეგ ჩემი ხედვიდან ის დაფარეს, შემდეგ ვნახე, რომ უკვე დაბლა ვარ, შემდეგ ქვებისა და მიწის ნაცნობი ხმაური გავიგე. შემდეგ უკვე აღარაფერი გამიგია. მხოლოდ ყვავილების მძაფრი სურნელი დამრჩა, რომელიც ჩემსა და მიწას შორის გაქვავდა. შემდეგ მე მასზე ფიქრში გავბრუვდი, შევეცადე მხსომებოდა რიცხვი და დღე, მაგრამ მხოლოდ ერთი-ორი კვირა შევძელი კალენდრის გაგრძელება.
ასე გავიდა დღეები, თვეები, ალბათ წლებიც და მე გამახსენდა ის სიტყვები, რომელიც სიცოცხლეში არ ვუთხარი და ამიტომაც მიწაში დავიწყე ამ დაგვიანებული აღსარების დუდუნი. მე დავიწყე ცხოვრება ამ უთქმელი სიტყვებით და ყოველ დღე მინდოდა გამეხსენებინა, თუ რამდენ ხანს გასტანა ჩვენმა სიყვარულმა: რამდენიმე... ვერ გავიხსენე, თუ რა - თვე? დღე? წელი?...
და ერთ დღესაც მე ისევ დავინახე ცა, ჩვენი სასაფლაო დაენგრიათ და მის ადგილას ბაღი იყო - ბალახები, ყვავილები. მე ყვავილი ვიყავი. აღტაცებით მიმოვიხედე ირგვლივ, მიხაროდა, რომ ვიპოვი მას და ვეტყვი ამ სიტყვებს, რომელიც მისი იყო... მაგრამ, ის არ იყო. ჩემს გარშემო სხვა ყვავილები იყვნენ, რომლებსაც მე არ ვიცნობდი. მივხვდი, რომ ალბათ მთელი ასი წელი დავრჩი მიწის ქვეშ და ისიც, ალბათ, ახლა ან ყვავილია, ბალახი ან ერთი პეშვი ხორბალი, ვინ იცის სამყაროს რომელ მინდვრებშია?... მზად ვიყავი, რომ მის საპოვნელად მთელი დედამიწა შემომევლო, მაგრამ მე მხოლოდ ყვავილი ვიყავი და მაშინვე მოვკვდი, როცა მიწიდან ფეხის ამოდგმას ვცდილობდი. ბოლოჯერ მოვკვდი და როდესაც ისევ მიწად ვიქეცი, მხოლოდ მაშინ მივხვდი, თუ რატომ კვდებიან ჩქარა ყვავილები. ყველა ყვავილი, ალბათ, რომელიმე ადამიანია, რომელიც მიწიდან ამოსვლისთანავე ვიღაცას ეძებს და რადგანაც ვერ პოულობს, ჩქარა კვდება, ბოლოჯერ კვდება. და მე მივხვდი, რომ ამ ქვეყანაზე მეორედ ვერაფერს იპოვი და ამიტომაც მომინდა მთელი ჩემი ყვავილური ხმით მეყვირა: ,,ნუ დაკარგავთ, ადამიანებო!".
ეს სტრიქონები ერთი გოგოსთვის დავწერე, რომელიც მიყვარდა და რომელიც ვეღარ ვიპოვე. ამიტომ თქვენ გიტოვებთ, ადამიანებო, რომ ცხოვრებაში ყოველთვის ყველაზე ძვირფასს ჰკარგავთ.
скачать dle 12.1
ახალი ნომერი
ახალი ჟურნალი
პირადი კაბინეტი
 Apinazhi.Ge