გამოკითხვები
რა ტიპის სტატიებს ისურვებდით ?

აკსელ ბაკუნცი - ხოხობი (Ակսել Բակունց /«Միրհավ»)

                          სომეხი კლასიკოსი მწერალი. დაიბადა 1899 წელს და გარდაიცვალა 1937 წელს. ჟურნალი ,,აფინაჟის" მკითხველს ვთავაზობთ აკსელ ბაკუნცის ერთ-ერთ მოთხრობას, რომელიც სომხურიდან თარგმნა თანამედროვე სომხური ენის სპეციალისტმა - გელა გელაშვილმა. ქართულ სინამდვილეში, პირველად ქვეყნდება ბაკუნცის მოთხრობა.

შემოდგომა იყო, ბრწყინვალე შემოდგომა...ჰაერი სუფთა, ცრემლივით უმწიკლო. მოყვითალო მთები იმდენად ახლოს, იმდენად გარკვევით მოსჩანდნენ, რომ მათ დავარცხნილ კალთებზე შორიდან შეიძლებოდა ხევებისა და წითლად შეფენილი ასკილის ბუჩქების დათვლა․
შემოდგომა იყო, ფოთოლცვენით, ძალაგამოლეული მზის სხივებით, მკაცრად მქროლავი ქარით, რომელიც ხეებს გაყვითლებულ ფოთლებს სტაცებდა და ჯგუფ-ჯგუფად შორეულ ხეობებისკენ მიაქროლებდა. ქარაფის სქელტანიანი მუხაც კი ქედს იხრიდა ქარის წინაშე. უკაცრიელ ხეობებში, მოწითალო-ყვითელ ტყეებსა და მოთიბულ ყანებში რაღაც იდუმალი მოწყენილობა ჩამოწოლილიყო. ცივ ჰაერში პირველი თოვლის სუნთქვა იგრძნობოდა.
ბაღში ალუბლის ახალგაზრდა ხეებს სციოდათ. ქარში სიმინდის გრძელი ფოთლები ერთმანეთს ხმლებივით ელესებოდნენ, იმტვრეოდნენ, ფოლადის ხმას გამოსცემდნენ და დაბლა სცვიოდნენ. თითქოს მხედრებს გაელაშქრებინათ ერთმანეთზე.
მარტოდ დარჩენილი მზესუმზირა მზეს უღიმოდა, ყვითელ თავს არწევდა.
ბიძია დილანი საწნახელის ქოხთან, კედლის ძირში, კაკლის გამხმარ მორზე ჩამომჯდარიყო. მას ჩვევად ჰქონდა, გვიან შემოდგომაზე ბოლოჯერ ბაღში შევლა, ღობე-კარის გამაგრება, ქოხის გამოკეტვა, რათა ზამთრის ცივ ღამეებში შიგნით მგელსა და ნადირს ბინა არ დაედო. ხმელი ტოტები და ღეროები მოეგროვებია, ერთად შეეკრა და გვერდით მოედო. იჯდა და ისვენებდა, მზერა შორს, მდუმარედ, მთებისკენ მიეპყრო. ფიქრებში წასული, სიმინდის ფოთლების შარიშურს ყურს უგდებდა.
შემოდგომის მზე ათბობდა. ხეობის სიმშვიდე სიამოვნებდა. ხეებზე შემოხვეული ვაზი ქარისგან ირხეოდა. ბიძია დილანის ფიქრებიც მიდი-მოდიოდნენ, ირწეოდნენ, როგორც ქარის პირში ჩავარდნილი ხმელი ფოთლები. ქარის დაბერვაზე ქოხის გაცვეთილი კარი მშვიდად ჭრიალებდა და ერთ ძველ სიმღერას ცახცახით მღეროდა.
მზე რომ მწუხრისკენ არ გადახრილიყო, ის კიდევ დიდხანს დარჩებოდა ამ მდგომარეობაში. არ დაიღლებოდა უკვე ღრმა სიყვითლეში შესული, გაკრეფილი ხეების ცქერით. მალე ზამთარი ჩამოწვება და ვინ იცის, მომავალ გაზაფხულზე ისევ ის გააღებს ბაღის კარებს თუ ვინმე სხვა, სხვისი ხელი...
შემოდგომის ამ მშვიდ საღამოს მისთვის სასიამოვნო იყო სიმინდის ფოთლების შარიშურიც, ვაზის რხევაც და საწნახელის ქოხის ძველი სიმღერაც.
ერთხელ, მრავალი წლის წინ, სწორედ ასე, ბაღის კარი გაჭრიალდა. მაშინაც მზიანი დღე იყო. საწნახელის ქოხის ჩრდილში, ტირიფის კალათებში შავი ყურძენი ბზინავდა.
ქოხის შიგნით, ქვის საწნახელში, ბიძია დილანი მუხლებამდე შიშველი ფეხებით ყურძენს ჭყლეტდა. სისხლისფერი ტკბილი წვენი ქვის საწნახელიდან თიხის ქვევრში ჩაედინებოდა.
ქოხში ცხელოდა. ჭყლეტდა ყურძენს და თავისთვის რაღაც მხიარულ სიმღერას დუდუნებდა. ოფლის წვეთები ჩამოდიოდა და ყურძნის წვენში ცვიოდა. იმ დროს ახალგაზრდა იყო, ძარღვებში სისხლი დაუღვინებელი წვენივით უდუღდა.
კარის ხმაზე დილანმა გარეთ გამოიხედა. ბაღში არავინ იყო. და უცბად, სიმინდის კვლებში კაშკაშა ლურჯი მანდილი გამოჩნდა. თვითონ ქოხის კარს უკან დაიმალა, თითქოს ფრინველი დამალულიყოს ტყის ბნელ ხვრელში. შემდეგ კისერი დაიგრძელა, როგორც კაკაბმა გაყვითლებულ ყანებში ფაჩუნის გაგონებაზე. და სიმინდის ხშირი, მიჯრილი ყანიდან ახალგაზრდა ქალი გამოვიდა. გამოვიდა და ლერწამივით თხელი სხეულის რხევით, კაკაბის მცირე ნაბიჯებით ქოხისკენ წაგოგომანდა.
სონა იყო. ოქროქსოვილი მანდილით, ახალი პატარძალი, ქათქათა კბილებით, გოგო, რომელიც წკრიალა ხმით იცინოდა, როცა ღელეში თეთრი წვივებით ჩამდგარს, მეზობლის ბიჭი დილანი ყურძნის მტევანივით ხუჭუჭა თმაზე წყალს ასხურებდა.
პატარძალი მსუბუქი ნაბიჯებით, როგორც არჩვი თოვლზე, ქოხს მიუახლოვდა. შალის პერანგზე ჩამოკიდებულმა ვერცხლის ფირფიტებმა კართან გაიწკარუნეს. შიგნით შევიდა, როგორც მიამიტი ფრინველი გალიის ღია კარიდან.
უცბად ის დაინახა, შეკრთა, უკან გახტა, მაგრამ სწრაფმა ხელმა ქოხის კარი უმალ მიკეტა.
- ვინმე რომ მოვიდეს, დილან, - კანკალით შეევედრა ის.
ვერ გაიგო, ღვინისგან იყო თუ ქოხში ჩამდგარი სიცხისგან, დილანმა ვერ გაიგო. სონას ყურში წასჩურჩულა.
- მოიცა, შე უღმერთო...
წასჩურჩულა და ძლიერი ხელები მჭიდროდ მოხვია. იმდენად სასიამოვნო იყო მისი ჩახუტება, მისი ლაჟვარდისფერი პერანგის სუნი... იმდენად ცხელოდა ქოხში, რომ...
სონა გველივით დაიკლაკნა, მისი მკლავების სალტედან დასხლტომას ეცადა, შეევედრა, დაჰპირდა. ნორჩი სხეული, როგორც ლერწამი, შეირხა და გადაიხარა... უაზრო შებრძოლებით დაღლილმა პატარძალმა თავისი სხეული, როგორც უბიწო მსხვერპლი, მას მიანდო. და მან ხარბად დაკოცნა პატარძლის წითელი ტუჩები... ოქროსფერძაფიანი ნაწნავები ქათქათა მკერდზე ლივლივებდნენ.
შემდეგ, დარცხვენილი სონა, ფრთამოტეხილი ფრინველივით გარეთ გაიჭრა, ტანის ლამაზი რხევით ერთხელ კიდევ გაიშრიალა ნამიან ბალახზე და ლაჟვარდისფერი პერანგის სურნელი დატოვა.
მისი მოწკრიალე ვერცხლის ფირფიტები ტალღებად ღელავდა.
--
ისინი ბავშვობის მეგობრები იყვნენ. მათი სიყვარული ისე შეუმჩნევლად დაიბადა, როგორც ერთ ღამეში გაშლილი მუქი ია. ნაკადულთა ნაპირზე, ბაღებში, მინდვრებიდან ძნის ზიდვისას, ზაფხულის მთვარიან ღამეებში თივის ზვინთან, ყველგან, ეს სიყვარული მერცხალივით ჭიკჭიკებდა, ვიდრე ისინი დიდები არ გახდნენ, და ერთ დღესაც, პატარძლის საბურველით, ცრემლიანი თვალებით, რომლებიც მთის ტბასავით ბზინავდენ, სონამ მდიდარი მეზობლის სახლის ზღურბლზე გადააბიჯა.
ქორწილიდან ოთხი თვის შემდეგ, ბაღებისკენ მიმავალ გზაზე ისინი შემთხვევით შეხვედრიან ერთმანეთს. დილანს გაუჩერებია, უკითხავს როგორ იყო, სონას სევდიანად მხრები აუჩეჩავს და გასცლია.
შეხვედრას აღუგზნია იგი, უწინდელივით მასთან ახლოს ყოფნის სურვილი გასჩენია, მაგრამ ცის სიღრმეში მონავარდე ფრინველი, არასდროს ეშვებოდა მის ზღურბლთან.
და უცბად, ეს ფრივნელი მის მხარზე, როგორც ქანდარაზე, ისე შემოჯდა...
რატომ მოვიდა ბაღში? ნუთუ სონას ბავშვობის ნაკადული მოენატრა? თუ შემთხვევით აღმოჩნდა საწნახელის ქოხთან და ეგონა, რომ შიგნით არავინ იყო, ისევე როგორც ბაღში?
ბიძია დილანისთვის ეს ბოლომდე ამოუხსნელი დარჩა.
რამდენჯერმე სცადა მასთან მიახლოვება, საუბარი, მაგრამ სონამ თავი აარიდა.
- შემეშვი, დილან, წადი შენს გზაზე...
ამის მერე ერთმანეთი აღარ უნახავთ.
--
დილანი მხოლოდ ღამე წასულა სახლში. მთელი დღე ხეობაში უხეტიალია, მეზობლის ბაღის შემოგარენშიც ყოფილა, წყაროზეც ჩასულა, ქუჩის კუთხეშიც მდგარა, მაგრამ სონა ვერსად უნახავს.
მთვარიანი ღამე იყო, ცა - უღრუბლო. ღამის ნიავი უბერავდა. დილანი ზვინის თავზე, ახალ მოცელილ ბალახზე იწვა, ძილი არ ეკარებოდა.
ბალახის ძნებიდან ათასობით გამხმარი ყვავილის სურნელი იფრქვეოდა. მთვარიან ღამეში მას ეჩვენებოდა, რომ თითქოს იმავე ზვინზე სონაც წოლილიყო და ძნებში ლაჟვარდოვანი სურნელი დაეტოვებია.
გათენებისას ვარსკვლავები ჩამოდნენ, ღამის ლაჟვარდი გაფერმკრთალდა. როდესაც ყვავილები ღამეული თვლემიდან გამოფხიზლდნენ და ნამმა მოელვარე წვეთები ფორთოხლისფერ ქვებზე დაამწკრივა, მზის პირველ სხივებთან ერთად, სოფლის მოპირდაპირედ, გაყვითლებულ ყანებში კაკაბმა გამოიღვიძა:
- კახ-კღა, შახ-კღა...
დაბალ ხმაზე კაკაბის სიმღერა ისმოდა. უფრო ზევით, ტყის სიღრმიდან ხოხობი ხმიანობდა. დილანი ფეხზე წამოდგა, მხარზე კაჟიანი თოფი გადაიკიდა და მთის ფერდზე შეფენილი ტყისკენ გეზი აიღო, საიდანაც ხოხობის ხმა მოდიოდა.
ბაღში ჩასვლის, საწნახელის ნახვის განწყობა და გული არ ჰქონდა.
მიაბიჯებდა დილანი ნამიან ბალახზე, მოთიბულ ყანებში ოქროსფერ ნამჯას ფეხქვეშ თელავდა. თავჩაქინდრული მიუყვებოდა ტყისკენ აღმავალ ბილიკს, მიხვეულ-მოხვეულებითა და ბუჩქნარებით.
აი, გზისპირზე ასკილის ბებერი ბუჩქი, მის გვერდით ნაცნობი ბრტყელი ქვა, რომელზეც მწყემსები ეხლაც მარილს ყრიან ცხვრებისთვის... ერთ დროს ის და სონა ყანიდან ძნებს ეზიდებოდნენ. მზეს დაეწვა გოგოს სახე და მისი ოქროსფერძაფიანი ნაწნავის ბოლოები. ყვითელი ნამჯის ღეროები თმაში გაბნეოდა. კალოდან ამ ქვამდე ცხენებით მოდიოდნენ, და აქ ჩერდებოდნენ. ჯერ სონას შესვავდა ხოლმე ცხენზე, შემდეგ თავად შეჯდებოდა.
ერთ დღეს სონამ ცხენზე ერთად დასხდომა ისურვა, მეორე ცხენი კი უკან წაიყოლიეს. წინ სონა იჯდა, უკან - თვითონ. ერთი ხელით ძნა ეჭირა, მეორეთი სონას სიფრიფანა სხეულს იხუტებდა. გოგოს ნაწნავები მის სახეს ეხებოდა.
მაგრამ მეორე დილით, როდესაც ამ ქვას მიაღწიეს და ახლა უკვე თავად შესთავაზა ერთ ცხენზე დასხდომა, სონამ უარი უთხრა, დედას გაეკიცხა და მკაცრად მოეთხოვა მისთვის ცალკე დაჯდომა.
- რატომ ?
- სირცხვილია, - გულწრფელი ღიმილით მიუგო გოგომ.
დილანი ზვინს მიუახლოვდა. ძნებში ხელი შეჰყო, მხურვალება იგრძნო. ჩახურებულიყო და ღამეული ნესტისგან თავთავი დასველებულიყო.
როდესაც ნაცნობ ყანას მიაღწია, შეჩერდა, კაჟიან თოფს ჩამოეყრდნო და ჩაფიქრდა. ერთ ზაფხულს სონა ამ ადგილზე მარგლიდა, ხორბლისკენ იხრებოდა, თითებში ეკალი ესობოდა. მომკელისთვის პური მოჰქონდა, მზეზე იოფლებოდა და ოფლისგან პერანგი მკერდზე ეკვროდა.
ნეტავ ყოფილიყო, ისე ყოფილიყო, რომ თავად მოემკა, სონას პური მოეტანა, პერანგი გაოფლიანებოდა და ოფლიანი მის გვედით დამჯდარიყო.
დილანმა უკან მიიხედა, განვლილი გზა შეათვალიერა. ადამიანის ჭაჭანება არ იყო. მხოლოდ შემოდგომის შიშველი მინდვრები და ასკილის წითელი ბუჩქები მოსჩანდა. გაყვითლებული ფოთლების ღრიჭოებიდან ასკილის ნაყოფი ბრწყინავდა.
უცბად ერთ-ერთი ბუჩქის უკან კაკბის ხმა გაისმა:
- კახ-კღა, შახ-კღა...
დილანი ფრთხილი ნაბიჯებით, დახრილი მიუახლოვდა ბუჩქებს. მომკილ ყანაში კაკაბები ჩაცვენილ პურის მარცვალს აგროვებდნენ, დარჩენილ თავთავებს კენკავდნენ. ბევრნი იყვნენ. დახტუნავდნენ, მსუქან სხეულებს არწევდნენ. გაზაფხულის ორი ბარტყი თავთავის გამო ჩხუბობდა და ერთმანეთს უნისკარტებდა.
დილანმა ჩაიმუხლა, ნიშანში ამოიღო. ერთმა მსუქანმა კაკაბმა თეთრი კისერი დაიგრძელა, ოთხივე მხარეს ყურება დაიწყო. დანარჩენები დადუმდნენ, ნამჯაში შეიმალნენ.
ქარმა ფოთლები ისე ააშრიალა, როგორც სონამ სიმინდის გრძელი ღეროები... შრიალმა კაკაბებთან მიაღწია თუ არა, მყისვე ჰაერში აიჭრნენ, ტრიალით რამდენიმე რკალი მოხაზეს და მზემოკიდებული ყანებისკენ თავქვე დაეშვნენ.
გზა გააგრძელა. რაც უფრო წინ მიიწევდა, ბუჩქნარი უფრო მატულობდა. ყანებში თითო-ოროლა კენტად მდგომი მუხა მოსჩანდა - მოღუნული, გადახრილი, ელვანაკრავი. თითქოს მცველებად დამდგარიყვნენ ტყისა და ყანების გასაყართან.
ბილიკი ვიწროვდებოდა. ბოლო ყანას გადადიოდა, ფეხით თელავდა. ტყის ნიავმა დაუბერა. ნესტოებმა ხარბად შეისუნთქეს ტყის ნოტიო და გრილი ჰაერი.
--
ტყე ნაცნობი იყო მისთვის, იცოდა, თუ სად უყვარდა ბუდის მოწყობა და ხმიანობა ხოხობს, დაბურული ტყეების ოქროსბუმბულიან ფრინველს.
ტყეში ხავსიანი კლდეები, დათვის ბუნაგები და ქარისგან წაქცეული საუკუნოვანი მუხები იყო, რომლებზეც სოკოები უხვად მოფენილიყო. ხეების ნახევრად ხმელი ტოტები დახავსებულიყო და ბინდ-ბუნდში უკანა თათებზე მდგარ ბანჯგვლიან დათვებს წააგავდნენ.
კლდეებამდე არმისული, წინიდან თოფის გრიალის ხმა გაისმა.
ტყე ხმაურით შეზანზარდა, ყვითელი ფოთლების ნამის მსხვილი წვეთები მეტალის სიმძიმით ქურციკს დაეცა. ბნელ ღრიჭოში ღამის ფრინველი გაფრთხიალდა.
ვინ უნდა ყოფილიყო? კაჟიანი თოფის ხმა არ ყოფილა. ხოლო სოფელში სხვა ბერდენკა არავის ჰქონდა.
ნეტავ ვინ ნადირობს? - გაიფიქრა მან.
ფოთლების შარიშური გაისმა. დილანმა ჩაიმუხლა, ქვის უკან დაიმალა. ხოხობი იყო. მშვიდად იქექებოდა, პატარა სისხლისფერ ფეხებს უნაცვლებდა, ნისკარტით ცაცხვის ფაფუკ ფოთლებს ჩეჩავდა.
დილანმა სამალავიდან თავი ამოჰყო, თოფის ლულა ქვას ჩამოაყრდნო და მიზანში ამოიღო. მაგრამ უცბად ხოხობი აფრინდა, მას უკან სხვა მიჰყვა, შემდეგ მესამე, მეოთხე...
ხოხობი ფრთხილია, ძნელია მისი მონადირება. ზოგჯერ ისე ახლოს მოდის, რომ გინდა ესროლო, მაგრამ ერთი მსუბუქი გაფაჩუნება, თუნდაც მონადირის ღრმა სუნთქვა და... ფრთებს შლის, ტყვიაზე სწრაფად მიფრინავს, ყივის, ფოთოლხშირ ტოტებში ტრიალებს, შემდეგ კი რომელიმე სხვა ადგილზე უხმოდ ეშვება. ხოხობი ფრთხილია, როდესაც იქექება, კისერს იგრძელებს, მარჯვნივ და მარცხნივ იხრება, ოთხივე მხარეს იყურება.
დილანი სამალავიდან გამოვიდა, გზა გააგრძელა. უკვე ტყის სიღრმეში იყო. ადგილ-ადგილ ხეებს გაუვალი ბარიერები შეექმნათ. ასეულობით წელი ფოთლები ერთმანეთზე დაცვენილიყო, მზის გული არ ენახათ. ხეების ტანი ფოთლების გროვაში ჩამარხულიყო და ტოტები დედა კრუხივით გადაფარებულიყო ჩრდილში ამუსულ ლურჯ სოკოებს.
დილანი გამხმარ ფოთლებს ფეხით თელავდა, ეფლობოდა, როგორც ბზის გროვაში, ფეხი უსხლტებოდა, ტოტებს ჩაჭიდებული გზას განაგრძობდა. წყაროს მიაღწია. დაიხარა და წყალი ხარბად მოსვა. ცოტა ხნის შემდეგ ცაცხვების ხეობაში ჩავიდა.
ქვევით, ქვებზე უამრავი ხოხობი იყო... ხავსიანი ქვები მზეს გაეცხელებინა. ერთი ოქროსბუმბულიანი ხოხობი, ფრთებზე შავი წინწკლებით, ქვიდან ქვაზე დაფრინავდა, ხმიანობდა, მეზობელს უნისკარტებდა და მდედრს დასტრიალებდა.
მიზანში ამოიღო. როდესაც ქვამ ნაპერწკალი მისცა და დენთმა იფეთქა, თოფის ლულიდან ალში გახვეული კვამლი გამოვარდა, ხეობებმა საშინელი ექოთი იქუხეს, შემოდგომის მზის ოქროს სხივებქვეშ ფართო ფრთებითა და ფაფუკი ბუმბულით ხოხბები აფრინდნენ. მხოლოდ ერთი შეფართხალდა და ხავსიანი ქვიდან ბუჩქნარში გადავარდა.
დილანი გაიქცა. გზაშივე შენიშნა, რომ ენაგადმოგდებული თეთრი ძაღლი ბუჩქნარის მხარეს გადახტა.
მონადირე ძაღლის დრუნჩმა და დილანის ხელებმა დასისხლიანებული ხოხბისკენ ერთდროულად გაიწიეს. მისი თითები ყვითელ ბუმბულს მიწვდა, მაგრამ დაჭრილი ხოხობი უცბად მოგონდა, ფრთა გაშალა და ცაში აფრინდა. ორი ბუმბული კი, შემოდგომის ყვითელი ფოთლებივით, რწევა-რწევით დაბლა დავარდა.
იდგა დილანი და სისხლიან ხოხობს შორიდან დანანებით გაჰყურებდა, რა დროსაც, უცბად, ძალიან ახლოს, ფეხის ხმა მოესმა. უკან გაიხედა, გაკვირვებისგან თვალები გაუფართოვდა და ინსტიქტურად თოფი ძირს, ხის უკან ჩააცურა.
ტყის მცველი იყო, ჩასისხლიანებული თვალებით...
მიუახლოვდა, უღრიალა, ვიდრე დილანი ჭკუაზე მოვიდოდა, მათრახით ჰაერი გააპო და მხრებზე გადაუჭირა. ტკივილმა ბეჭის ძვლებამდე ჩააღწია და როგორც შიშველ სხეულზე ჭინჭრით ნასუსხი, წიწკვნა დაუწყო.
ტყის მცველი განრისხებული ურტყამდა დილანს. მონადირე ძაღლი ხან პატრონს შეჰყურებდა, ხან - დილანს, იღრინებოდა, კუდს ძირს სდებდა, მღელვარებისგან ამთქნარებდა, მოუსვენრად ყნოსავდა ბუჩქნარს, სადაც ცოტა ხნის წინ სისხლიანი ხოხობი ფართხალებდა.
მოულოდნელმა შეხვედრამ გააოგნა... როდესაც ისინი იქაურობას გაეცალნენ, უკნიდან გააყოლა თვალი, ძაღლის წითელი ხახა გაახსენდა...
დილანი ქვაზე ჩამოჯდა. ტკივილისგან სახე მოჭმუხნოდა. ზურგი თითქოს გავარვარებული შამფურებით ამოეწვათ, თვალის ქვედა მხარე უხურდა.
რაღაც უსაზღვრო მწუხარებასა და ნაღველს დაეჩრდილა მისი საოცარი დღე.
მზე ეთამაშებოდა მწუხრის ღრუბელს. ტყე დადუმებულიყო. ხოხობი შორს გაფრენილიყო. ხავსიან ქვას მოყვითალო შავ წინწკლებიანი ორი ბუმბული შერჩენოდა, ბუჩქის ხმელ ტოტებს კი - სისხლის წვეთები.
ჩაფიქრებული დიდხანს მისჩერებოდა ხოხბის დაცვენილ ბუმბულს.
დილანი ხეობით დაბლა დაეშვა. ზოგჯერ ეჩვენებოდა, რომ ეს ყველაფერი, სიზმარი იყო, მაგრამ მათრახდარტყმულ ადგილებს ბჟუილი გაჰქონდათ, თვალის დაბლა ტკივილს გრძნობდა, ფეხები უკანკალებდა.
თოფის ცხელ ლულას ისე ჩასჭიდებოდა, როგორც ხოხბის სხეულს, რომლის ფაფუკი ბუმბულიც თითების ბოლოებით სულ ერთი წამით შეიგრძნო. ხოხბის სხეული - ფაფუკი ბუმბული, ისევე როგორც - სონას სხეული ლაჟვარდისფერ პერანგში.
სახლში არ წასულა. ქვიანი ბილიკებით ბაღში ჩავიდა. საწნახელის ქოხის კარები ჭრიალით გააღო. შიგნით შევიდა და ქვის იატაკზე უღონოდ გაიშხლართა.
დილით როდესაც მზის სხივი კარების ღრიჭოებიდან აბრჭყვიალდა, დილანმა გაიღვიძა, თვალები მოისრისა, თვალის დაბლა ტკივილი იგრძნო. შესიებას არ გაევლო.
იმ დღეს, ქვის საწნახელში, შავ ყურძენს გაბრაზებით ჭყლეტდა და ვერ გრძნობდა როგორ წვეთავდა მღვრიე ღვინოში მის შუბლზე ჩამონადენი ოფლი.
--
შემოდგომა იყო, ბრწყინვალე შემოდგომა...
საწნახელის ქოხის წინ ბიძია დილანი ჩამომჯდარიყო, თავჩაქინდრული მზეს ეფიცხებოდა და გარდასულ დღეებზე ფიქრობდა.
იმ შემოდგომის მომდევნო გაზაფხულზე სონა გარდაიცვალა, მშობიარობას გადაყვა. მოთქმით დაიტირეს დედამ, მეუღლემ, ნათესავებმა. მისი ადგილი სხვა ქალმა დაიკავა. ბიძია დილანმაც ცოლი მოიყვანა, მაგრამ მეხსიერებაში სამუდამოდ წარუშლელი დარჩა სონა, საწნახელი, ლაჟვარდისფერი პერანგი და მოწკრიალე ვერცხლის ფირფიტები.
მოპირდაპირე ბორცვის ფერდზე სასაფლაოა. სონას საფლავის ქვას ხავსი მოსდებია, წარწერები მიწით გადავსებულა, ქვა ერთ მხარეს გადახრილა და მიწაში ჩამარხულა.
სონა ლაჟვარდისფერი პერანგით დაკრძალეს. დიდი ხანია მიწამ შეჭამა მისი ლაჟვარდისფერიც და ოქროს ხავსის მსგავსი სხეულიც...
იმ დღის მერე რამდენმა შემოდგომამ ჩაიარა, სათვალავი აერია. იცის, რომ სიბერისგან დაუძლურდა, სიარულისას ჯოხს ეყრდნობა, შემოდგომის ტყის ფერებს თვალი ვეღარ არჩევს, ყურმაც სიმახვილე დაკარგა - მსუბუქი ფეხის ხმას ვეღარ იგებს.
საწნახელის ქოხის წინ ნაკადული ჩუხჩუხით მოედინება, დღე და ღამე ხმაურობს, ხავსებთან და ქვებთან შეუსწავლელ საუბრებს მართავს...
ბიძია დილანმა ნაკადულის მხარეს გაიხედა, გაეღიმა. მისი მეხსიერების ბნელ უფსკრულში, როგორც მარტოხელა ვარკვლავი ცაში, ის დღე აკიაფდა. დღე, როდესაც სონას წვივები ნაკადულში ჩაეკიდა და წკრიალით იცინოდა... წლების წინ, ერთ მზიან შემოდგომაზე, როცა მისი დაძარღვული ფეხები სპილენძის ქვის სიმძიმით ყურძენს სჭყლეტდა და შეურყვნელი ღვინო წვეთ-წვეთად თითებს შორის ჟონავდა...
შემდეგ ფიქრი ბილიკებით ტყისკენ გასრიალდა.
ტყეში ხოხობი იყო, დასისხლიანებული, აფრინდა და ფაფუკ ხავსზე ორი ბუმბული დატოვა. სონაც ხოხობივით იყო, თვალები ყურძნის შავი მარცვლები... ხოხობივით გაფრინდა, კვალად მწუხარება და სევდიანი მოგონება დატოვა...
...ბიძია დილანი წამოდგა, საწნახელის ქოხის კარები მოქაჩა, რკინის მძიმე საკეტი დაადო, მომავალ გაზაფხულამდე.
დაიხარა, გამხმარი ტოტებისა და ღეროების შეკვრა ზურგზე გაჭირვებით აიკიდა. დაღლილი ფეხებითა და მოხუცის მშვიდი ნაბიჯებით ბაღის გასასვლელისკენ გაემართა.
ბაღშიც აღარავინ დარჩა.
საღამოს ნიავის დაბერვაზე მხოლოდ სიმინდის გაუხეშებულ ღეროები შრიალებდნენ. გამხმარი ფოთლები ბაღის ამა თუ იმ კუთხეში მოუსვენრად თავს იყრიდნენ, სასოწარკვეთით ფართხალებდნენ და მდუმარედ შავ გუბეში წვებოდნენ.

---
Միրհավ
Աշուն էր, պայծառ աշուն...
Օդը մաքուր էր, արցունքի պես ջինջ։ Կապտավուն սարերին այնքան մոտ, այնքան պարզ էին երևում, որ հեռվից կարելի էր համրել նրանց մաքուր լանջերի բոլոր ձորակները, կարմրին տվող մասրենու թփերը։
Աշուն էր՝ տերևաթափով, արևի նվազ ջերմությամբ, դառնաշունչ քամիով, որ ծառերի ճղներից պոկում էր դեղնած տերևները, խմբերով քշում, տանում հեռու ձորերը։ Նույնիսկ քարափի հաստաբուն կաղնին խոնարհվում էր քամու առաջ։ Ամայի ձորերում, դեղնակարմիր անտառի և հնձած արտերի վրա իջել էր մի պայծառ տխրություն։ Ջինջ օդի սառնության մեջ զգացվում էր առաջին ձյունի շունչը։
Այգում երիտասարդ կեռասենիները մրսում էին, քամուց խշշում։ Սիմինդրի երկար տերևները թրերի նման քսվում էին իրար, պողպատի ձայն հանում։ Կարծես ձիավորներ էին արշավում իրար դեմ, և սիմինդրի տերևը, որպես բեկված սուսեր, ընկնում էր քամու առաջ։
Արևի տակ ժպտում էր վերջին արևածաղիկը և օրորում դեղին գլուխը։
Դիլան դային նստել էր հնձանի պատի տակ, ընկուզենու չոր կոճղին։ Նա սովորություն ուներ ուշ աշնանը վերջին անգամ այգին մտնելու, դուռ ու ցանկապատ ամրացնելու և հնձանը փակելու, որպեսզի ձմռան ցուրտ գիշերներին գայլ ու գազան չպատսպարվեն ներսը։
Չորացած ոստերի և ցողունների մի կապ ժողովել էր, դրել մոտը։ Եվ հոգնությունից հանգստանում էր՝ աչքը հեռու սարերին։ Նստել էր ու միտք էր անում՝ ականջը սիմինդրի տերևների խշշոցին։
Աշնան արևը ջերմացնում էր նրան. ձորի խաղաղությունը դուրեկան էր։ Ծառերին փաթաթված վազերն օրորվում էին քամուց։ Դիլան դայու միտքն էլ տարուբեր էր լինում, ինչպես քամիների բերանն ընկած չոր տերև։ Քամուց հնձանի դռնակը մեղմ ճռնչում էր, և մաշված դուռը դողդոջ երգում էր մի հին երգ։
Եթե արևը չխոնարհվեր դեպի մայրամուտ, նա առանց հոգնության երկար կմնար այդ դիրքով և չէր հագենա մրգերը քաղած և արդեն դեղնող ծառերի սոսափից։ Շուտով կիջնի ձմեռ, և ո՞վ գիտի, բացվող գարնանը նորից պիտի ի՞նքը բանա այգու դուռը, թե մի ուրիշ ձեռք։
Աշնան խաղաղ օրին նրան հաճելի էր և՛ սիմինդրի տերևների խշշոցը, և վազերի օրորը, և՛ հնձանի դռնակի երգը։
Այդպես մի անգամ էլ, շատ տարիներ առաջ, ճռնչաց այգու դուռը։ Էլի արև օր էր։ Հնձանի ստվերում՝ ուռենու կողովների մեջ, սև խաղողը շողշողում էր։
Ներսը՝ քարե տաշտի մեջ, Դիլան դային, մինչև ծնկները բաց ոտներով, ճմլում էր խաղողը, և արնագույն շիրան քարե տաշտից ծորում էր կավե կարասը։
Հնձանը շոգ էր, ճմլում էր խաղողը և ինքն իրեն դնդնում կայտառ մի երգ, և քրտինքի կաթիլները գլորվում էին, ընկնում շիրայի մեջ։ Երիտասարդ էր այն ժամանակ, երակներում արյունը եռում էր իբրև թունդ գինի։
Դռան ձայնին Դիլանը գլուխը դուրս հանեց։ Այգում ոչ ոք չկար։ Ու հանկարծ, երբ սիմինդրի մարգերում երևաց գլխի վառ կապույտ մանդիլը, ինքը պահվեց դռան հետևը։
Կարծես հավք էր թաքնվել անտառի մթին խորշում։ Ապա վիզը երկարեց, ինչպես կաքավը դեղնած արտերում խշշյուն լսելուց, և մի ջահել կին դուրս եկավ սիմինդրի խիտ արտից։ Դուրս եկավ, ճոճեց բարակ մարմինը, որպես եղեգ և կաքավի մանր քայլերով սուրաց դեպի հնձանը։
Սոնան էր. զառ մանդիլով նորահարսը, լույս ատամներով այն աղջիկը, որ որպես զրնգան ծիծաղում էր, երբ առվակի մեջ կախում էր սպիտակ սրունքները, իսկ դրացու տղան` Դիլանը, ջուր էր ցնցղում նրա ողկույզի պես գանգուր մազերին։
Հարսը փափուկ քայլերով, ինչպես այծյամը ձյունի վրա, մոտեցավ հնձանին։ Դռան մոտ զրնգացին Սոնայի շալե շապիկի արծաթ սուրմաները և ներս մտավ, ինչպես միամիտ հավքը վանդակի բաց դռնով;
Հանկարծ տեսավ նրան, ցնցվեց, ոստյուն արեց դեպի ետ, բայց մի կրակված ձեռք փակեց հնձանի դռնակը։
― Բաղը մարդ կգա, Դիլան,― դողալով խնդրեց նա։
Ու չիմացավ գինուցն էր, թե հնձանն էր տաք, Դիլան դային չիմացավ։ Սոնայի ականջին շշնջաց․
― Կաց, անխիղճ…
Շշնջաց ու պինդ-պինդ փաթաթվեց նրան։ Այնքան դուրեկան էր նրա շույը վեր չարած, լաջվարդ հալավի հոտը, այնքան տաք էր հնձանը։
Սոնան օձի պես կեռումեռ արեց, փորձեց ազատվել նրա բազուկների օղակից, կարոտով խնդրեց, խոստացավ։ Որպես եղեգ ճոճվեց նրա դալար մարմինը և մեջքը խոնարհեց... Անիմաստ մաքառումից հոգնած, հարսը սրտաբուխ նրան ընծայեց իր մարմինը՝ որպես անարատ զոհ։ Եվ նա ագահ համբուրեց հարսի կարմիր լար շրթունքը, անհագուրդ հիացավ ոսկեդեղձան հյուսերով, որ ծփում և խշշում էին լուսեղեն լանջի վրա։
Հետո թևը ջարդված հավքի պես Սոնան ամաչկոտ դուրս թռավ հնձանից, մի անգամ էլ շորորաց այգու շաղոտ խոտերի վրա և ներսը թողեց լաջվարդ շապիկի բույրը։
Իսկ զրնգան սուրմաները կայտառ կոհակների նման ծափ էին զարկում։
--
Նրանք մանկության ընկերներ էին և նրանց սերը ծնվել էր նույնքան աննկատ, ինչպես մի գիշերում բացվում է մուգ մանիշակը։ Առուների ափին, այգիներում, դաշտերից խուրձ կրելիս, ամառվա լուսնյակ գիշերներին խոտի դեզի մոտ, ամեն տեղից այդ սերը ծիծեռնակի պես ճռվողում էր, մինչև հասունացան նրանք, և մի օր էլ մեծատուն հարևանի շեմքով ներս մտավ Սոնան, հարսի քողը երեսին, արցունքից կարմրած աչքերը` պայծառ, որպես լեռնային ծովակ։
Հարսանիքից չորս ամիս հետո, պատահմամբ հանդիպել էին իրար այգիների ճանապարհին։ Դիլանը նրան կանգնեցրել, հարցրել էր հալը, Սոնան թախիծով թոթվել էր ուսը և արագ հեռացել։
Հանդիպումը բորբոքել էր նրան, բայց առաջվա նման մոտիկ լինելու ցանկությունը, իբրև խոր երկնքում ճախրող թռչուն, երբեք չէր իջնում նրա շեմքին։
Ու հանկարծ այդ հավքը թառեց նրա ուսին...
Ինչո՞ւ եկավ այգին, արդյոք Սոնան մանկության առվակի ջրե՞րն էր կարոտել, թե՞ պատահմամբ մոտեցավ հնձանի դռնակին` մտածելով, որ ներսն էլ ամայի է, ինչպես այգում։ Դիլան դային մինչև վերջ չիմացավ այդ։
Մի քանի անգամ մոտեցավ, կամեցավ նրա հետ խոսել, բայց Սոնան խույս տվեց։
― Թո՛ղ, Դիլան, գնա քեզ համար…
Եվ էլ իրար չտեսան։
�--
Դիլան դային միայն գիշերը տուն գնաց։ Ամբողջ օրը թափառել էր ձորում, եղել էր հարևանի այգու շրջակայքում, աղբյուրն էր գնացել, փողոցի անկյունում կանգնել էր, բայց ոչ մի տեղ Սոնային չէր տեսել։
Լուսնյակ գիշեր էր, երկինքն անամպ։ Փչում էր գիշերվա հովը։ Դիլան դային պառկեց դեզի գլխին, նոր հարած խոտերի վրա ու քունը չտարավ։
Հազարավոր չորացած ծաղիկներ էին բուրում խոտի խուրձերի միջից և լուսնյակ գիշերով նրան այնպես էր թվում, ասես այդ նույն դեզի վրա պառկել է Սոնան և խուրձերի մեջ թողել լաջվարդի բույրը։
Լուսաբացին հալվեցին աստղերը, գիշերվա լազուրը գունատվեց։ Երբ ծաղիկներն արթնացան գիշերվա նիրհից և ցողը շողշողուն կաթիլներ շարեց նարնջագույն քարերի վրա, արևի առաջին շողերի հետ, գյուղի դիմաց, դեղնած արտերում, զարթնեց կաքավը.
― Կա՛խ-կղա, շա՛խ-կղա...
Լսվում էր կաքավի թավ երգը։ Ավելի վերև, անտառի խորքից, կանչում էր միրհավը։
Դիլան դային վեր կացավ, ուսը գցեց կայծքարով հրացանը և երեսը դարձրեց դեպի սարալանջի անտառը, որտեղից կանչում էր միրհավը։
Սիրտ չուներ իջնելու այգին, տեսնելու հնձանը։
Քայլում էր Դիլան դային շաղոտ խոտերի միջով, հնձած արտերն էր կոխ տալիս, ոսկեգույն ծղոտները, և գլուխը կախ բարձրանում դեպի անտառը` արահետի կեռմաններով և թփերի միջով։
Ահա ճամփի եզրին` մասրենու պառավ թուփը, նրա մոտ տափակ քարը, որի վրա հովիվներն այժմ էլ աղ են ցանում ոչխարի համար... Խուրձ էին կրում միասին` ինքը, Սոնան։ Արևը խանձել էր աղջկա երեսը, ոսկեդեղձան հյուսերի ծայրը։ Դեղին ծղնոտի փշրանքներ կային մազերի արանքում։
Կալից ձիերը քաշում էին, հասնում այդ քարին, և ձիերը կանգնեցնում։ Ինքը բարձրացնում էր Սոնային ձիու վրա, հետո իր ձին նստում և գնում արտերը խուրձի։
Մի անգամ էլ Սոնան խնդրեց, որ միասին նստեն։ Ու մի ձին հետևից քաշեցին։ Առջևը Սոնան էր նստել, հետևում` ինքը։ Մի ձեռով սանձն էր պահում, մյուսով գրկել էր նրա բարակ մարմինը։ Աղջկա ծամերը քսվում էին նրա երեսին։
Իսկ մյուս առավոտը, երբ այդ քարին հասան, և ինքը առաջարկեց նորից միասին մի ձի նստեն, Սոնան հայտնեց, որ մայրը հանդիմանել է իրեն և խստիվ պատվիրել առանձին նստելու։
― Ինչո՞ւ։
― Ամոթ է,― ասաց աղջիկը արդար ժպիտով։
Դիլան դային մոտեցավ մի դեզի, ձեռքը կոխեց խուրձերի մեջ և տաքություն զգաց։ Կեծացել էին խուրձերը, գիշերվա խոնավությունից հասկերը տմկել էին։
Երբ ծանոթ արտին հասավ, հենվեց կայծքարով հրացանին, միտք արեց։ Սոնան այստեղ մի ամառ քաղհան էր անում, կռանում էր ցորենների վրա, մատները փուշ էին մտնում։ Սոնան հնձվորի համար հաց էր բերում, քրտնում էր արևի տակ և քրտինքից շապիկը փակչում էր լանջին։
Լինե՜ր, այնպես լիներ, որ ինքը հնձվոր լիներ, նրանց արտը հնձեր, Սոնան հաց բերեր իրեն, շապիկը քրտներ և քրտնած նստեր կողքին։
Ետ նայեց Դիլան դային, եկած ճանապարհին նայեց։ Մարդ չկար. աշնան մերկ դաշտերն էին։ Ու միայն մասրենու կարմիր թփերն էին, և փայլուն մասուրները դեղնած տերևների արանքում։
Հանկարծ մի թփի հետևից լսվեց կաքավի ձայնը.
― Կա՛խ-կղա, շա՛խ-կղա...
Դիլան դային զգույշ քայլերով, կուզեկուզ մոտեցավ թփերին: Հնձած արտում կաքավները հավաքում էին ընկած հատիկները, կտցահարում թափված հասկերը։ Մեկը չէր, շատ էին։ Ցատկոտում էին, օրորում գեր մարմինները։ Գարնան երկու ճուտեր մի հասկի համար կռվում են` կտուց կտուցի։
Դիլան դային չոքեց, նշան բռնեց։ Մի գեր կաքավ սպիտակ վիզը ձգեց, սկսեց չորս կողմը նայել։ Մյուսները լռեցին, տապ արին ծղոտների մեջ։
Քամին խշխշացրեց թփերը, ինչպես Սոնան սիմինդրի երկար ցողունները... Ու խշշոցը կաքավներին հասավ թե չէ, իսկույն փռռալով մի քանի հանգույց արին օդում, իջան արև առած արտերի վրա։
Ճանապարհը շարունակեց։ Քանի գնում, թփերն ավելի էին շատանում, արտերի մեջ երևում էին հատուկենտ կաղնիներ` ծռված, կռացած, կայծակի խառնված։ Ասես պահապաններ էին կանգնել անտառի և արտերի սահմանում։
Արահետը բարակում էր։ Վերջին արտերն էր կոխ տալիս։ Անտառից հովը փչեց նրա դեմքին, ռունգերն ագահորեն ծծեցին անտառի խոնավ ու զով օդը։
�--
Անտառը ծանոթ էր նրան, գիտեր, թե որտեղ է սիրում բույն դնել ու կանչել միրհավը, մթին անտառների ոսկեփետուր թռչունը։
Անտառի մեջ մամռոտ ժայռեր կային, արջաբներ, քամուց ընկած դարավոր կաղնիներ, որոնց վրա սունկերը շատ էին ընկել։ Ծառերի կիսաչոր ճղները մամռոտել էին և կիսախավարի մեջ կարծես հետին որտքերի վրա բրդոտ արջեր էին կանգնած։
Ժայռերին չհասած` դիմացից լսվեց հրացանի պայթյուն։
Աղմուկից դրնգաց անտառը, դեղին տերևների ցողի խոշոր կաթիլները մետաղե ծանրությամբ ընկան խազալի վրա։ Մթնկա խորշում թպրտաց գիշերահավը։
Ո՞վ պիտի լիներ։ Կայծքարով հրացանի ձայն չէր։ Իսկ գյուղում ուրիշ բերդան չկար։
― Տեսնես ո՞վ է որս անում,― մտածեց նա։
Տերևները խշշացին։ Դիլան դային տապ արավ, պահվեց քարի հետևը։ Միրհավն էր. հանգիստ քուջուջ անելով փոխում էր արնագույն տոտիկները և կտուցով քրքրում լորենու փափուկ տերևները։
Դիլան դային թաքստոցից գլուխը հանեց նշանի, հրացանի փողը երկարեց քարի վրա։ Բայց հանկարծ թռավ միրհավը, հետքից մի ուրիշը, ապա երրորդը, չորրորդը...
Զգույշ է միրհավը, դժվար է նրան խփել։ Երբեմն այնքան մոտ է գալիս, ահա ուզում ես կրակել, բայց մի թեթև խշշոցից, նույնիսկ որսորդի խոր շնչառությունից, բացում է թևերը, թռչում է գնդակից արագ, ծղրտում, պտույտներ անում թանձր սաղարթի վրա և անձայն իջնում մի ուրիշ տեղ։ Զգույշ է միրհավը, քուջուջ անելիս ձգում է վիզը, աջ ու ձախ կռանում և ապա նորից երկարում վիզը, չորս կողմը նայում։
Դիլան դային թաքստոցից դուրս եկավ, ճանապարհը շարունակեց։ Արդեն անտառի խորքն էր. տեղ-տեղ ծառերն անանց պատնեշ էին կազմել։ Տերևները հարյուրավոր տարիներ թափվել էին իրար վրա, արևերես չէին տեսել ու չէին փնտրել։ Ծառերի բները թաղվել էին տերևների կույտի մեջ և ճյուղերը թխսամոր թևերի նման փռել ստվերում կապույտ սունկերի վրա։
Դիլան դային կոխ էր տալիս չորացած տերևները, թաղվում, ինչպես հարդի շեղջի մեջ, սայթաքում և ճղներից բռնելով ճանապարհը շարունակում։
Հասավ աղբյուրը, կռացավ կուշտ ջուր խմեց։ Քիչ հետո իջավ լորենիների ձորը։
Ներքև, քարերի վրա, այնքան շատ միրհավ կար... Արևը տաքացրել էր մամռոտ քարերը, ոսկեփետուր միրհավը, թևերին սև պուտեր, թռչում էր քարից քար, կանչում, կտցահարում հարևանին, էգի շուրջը պտույտներ անում։։
Նշան բռնեց։ Երբ քարը կայծ տվավ և կայծից բռնկվեց վառոդը, հրացանի փողից բոց ու մուխ ելավ, ձորերը որոտացին ահավոր արձագանքով, ձորից թռան միրհավները` թևերը լայն, փափուկ բմբուլով, թևերը փռած աշնան արևի ոսկե շողերի տակ։
Միայն մեկը թփրտաց, մամռոտ քարից վայր ընկավ թփուտների մեջ։
Դիլան դային վազեց և վազելիս նկատեց, որ մի սպիտակ շուն լեզու հանած, ցատկեց թփուտների կողմը։
Որսկան շան շունչն ու Դիլան դայու ձեռները միասին ձգվեցին դեպի արնոտ միրհավը։
Նրա մատները դիպան դեղին բմբուլներին, բայց վիրավոր միրհավը հանկարծ թևին տվեց, թռավ վեր։ Երկու փետուր օրորվելով վայր ընկան, աշնան դեղին տերևների նման։
Դիլան դային ափսոսանքով նայում էր արնոտ միրհավի ետևից, երբ հանկարծ, շատ մոտիկ, լսվեց ոտնաձայն։ Ետ նայեց, աչքերը զարմանքից լայնացան և հրացանը բնազդմամբ ձեռքից վայր սահեց ծառի հետևը։
Անտառապահն էր, աչքերը` կաս-կարմիր ածուխ...
Մոտեցավ, բղավեց և մինչև ուշքի կգար, նրա մտրակը օդը ճեղքելով չախեց Դիլան դայու ուսը, մինչև թիակների ոսկորը մրմուռը ծակեց, ինչպես եղինջի հարվածը բաց մսերը վրա։
Անտառապահը հարվածում էր նրան և զայրանում, որ Դիլան դային փախցրել էր նրա միրհավը։
Անտառապահի որսկան շունը մեկ նայում էր տիրոջը, մեկ` Դիլան դայուն, մռռում էր, պոչը գետնով տալիս, մեկ բերանը բաց` հուզմունքից հորանջում, մեկ էլ անհանգիստ հոտոտում թփերը, որտեղ քիչ առաջ թպտում էր արնոտ միրհավը։
Անակնկալ հանդիպումը նրան շշմեցրեց... Նրանք արդեն հեռացել էին, երբ Դիլան դային ուշքի եկավ, նայեց նրանց ետևից, մտաբերեց շան կարմիր երախը...
Դիլան դային նստեց քարի վրա։ Ցավից նրա դեմքը կծկվում էր։ Մեջքը կարծես շիկացած շամփուրներով խաշել էին, աչքի տակը հարվածից տաքացել էր։ Երկար միտք արեց Դիլան դային, աչքը միրհավի փետուրներին։ Մի անհուն դառնություն և կսկիծ ավերեվ նրա չքնաղ օրը։
...Արևը խաղում էր մայրամուտի ամպերի հետ։ Անտառում լռություն էր։ Միրհավը թռել էր հեռու... Մամռոտ քարի վրա երկու փետուր էր ընկած, դեղնագույն-սև պուտերով, իսկ թփի չոր ճյուղերին` արյան կաթիլներ։
Դիլան դային ձորով իջավ ներքև։
Երբեմն երազ էր թվում միրհավը, բայց մտրակի տեղերը մրմնջում էին, աչքի տակ ցավ էր զգում, ոտքերը դողում էին։
Սեղմել էր հրացանի տաք փողը, ինչպես միրհավի մարմինը, որին միայն մեկ վայրկյան շոշափեց և մատների ծայրով զգաց, որ բմբուլը փափուկ է։ Միրհավի մարմինը` տաք բմբուլ, ինչպես Սոնայի մարմինը լաջվարդ շապիկի մեջ։
Տուն չգնաց։ Քարքարոտ արահետով իջավ այգին։ Ճռնչաց հնձանի դռնակը, ներս մտավ, մեկնվեց քարե հատակի վրա։
Երբ առավոտյան արևի շողքը հնձանի դռնակի ճեղքով փայլեց ներսում, Դիլան դային զարթնեց, տրորեց աչքերը և աչքի տակ ցավ զգաց։ Ուռուցքը չէր անցել։
Այդ օրը նա քարե տաշտում ավելի զայրացած էր ճմլում սև խաղողը և չէր զգում, թե ինչպես քրտինքը գլորվում էր ճակատից, կաթում պղտոր գինու մեջ...
�--
Աշուն էր, պայծառ աշուն...
Հնձանի առաջ նստել էր Դիլան դային, գլուխը խոնարհել կրծքին ու միտք էր անում արևի տակ` անցած-գնացած օրերի մասին։
Այդ աշնան հաջորդ ամառը Սոնան մեռավ երեխայի վրա և լաց լացին նրա մայրը, ամուսինը, բարեկամները։ Ուրիշ աղջիկ գնաց նրա տեղը, Դիլան դային էլ կին առավ, բայց հիշողության մեջ հավիտյան անջինջ մնաց Սոնան, հնձանը, լաջվարդ շապիկը, արծաթե սուրմաները։
Դիմացի բլրակի լանջին գերեզմանատունն է։ Սոնայի գերեզմանաքարի վրա մամուռ կա, գրերը վաղուց լցվել են հողով, քարը թեքվել է մի կողմի վրա և թաղվել հողի մեջ։
Սոնային լաջվարդ շապիկով թաղեցին։ Արդեն վաղուց փտել է նրա լաջվարդն էլ, ոսկե մամուռի նման մարմինն էլ...
Քանի աշուն էր անցել այն օրից, համարք չունի։ Գիտի, որ ինքը զառամել է արդեն, քայլելիս հենվում է փայտին, աչքը չի տարբերում աշնան անտառի գույները, ականջը սուր չէ մանրիկ ոտնաձայն լսելու։
Հնձանի առաջ խոխոջալով հոսում էր առվակը, գիշեր-ցերեկ ջուրն աղմկում էր, ջրի անվախճան և անքննելի զրույցն անում մամուռներին, քարերին...
Դիլան դային առվակի կողմը նայեց, ժպտաց։ Նրա հիշողության խավար անդնդում բոցկլտաց այն օրը, ինչպես միայնակ աստղը մթին երկնքում։ Այն օրը, երբ Սոնան սրունքները կախել էր առվակի վրա և ծիծաղում էր...
Ապա միտքը սահեց, արահետով անցավ դեպի անտառը։
Միրհավ կար անտառում, թռավ արնակոլոլ, երկու փետուր թողեց փափուկ մամուռների վրա։ Միրհավի պես էր Սոնան, աչքերը խաղողի սև հատիկներ,― տարիներ առաջ, մի արևոտ աշնան, երբ իր ջլուտ ոտները պղնձաքարի ծանրությամբ ճմլում էին խաղողը և անապակ գինին շիթ առ շիթ ծորում էր մատների արանքով...
Միրհավի պես թռավ Սոնան, հետքից թողեց տխրություն և դառնաթախիծ հուշեր։
... Դիլան դային վեր կացավ, ետ քաշեց հնձանի դուռը, երկաթե փակն ամրացրեց, մինչև մյուս գարուն։ Ապա կռացավ, դժվարությամբ շալակեց չորացած ոստերի և ցողունների կապը և հոգնած ոտքերը ծերունու հուշիկ քայլերով փոխեց դեպի այգու դուռը։
Այգում էլ ոչ ոք չմնաց։
Միայն իրիկվա հովից խշշում էին սիմինդրի կոշտացած ցողունները. չորացած տերևներն անհանգիստ խմբվում էին այս ու այն անկյունում, թպրտում հուսահատ և անմռունչ պառկում սև գուբի մեջ։
скачать dle 12.1
ახალი ნომერი
ახალი ჟურნალი
პირადი კაბინეტი
 Apinazhi.Ge